Nằm ngay trung tâm thủ đô Thimphu sầm uất, nơi những dòng xe cộ hiếm hoi của Bhutan qua lại, National Memorial Chorten hiện lên như một ốc đảo bình yên và rực rỡ. Với lớp sơn trắng toát và ngọn tháp vàng chói lọi vươn thẳng lên bầu trời xanh ngắt của dãy Himalaya, công trình này là điểm nhấn kiến trúc nổi bật nhất mà bất kỳ ai đặt chân đến Thimphu cũng phải ngước nhìn. Nhưng khác với những pháo đài Dzong uy nghi mang tính chất hành chính hay quân sự, Chorten này là một không gian cộng đồng mở, nơi nhịp đập tâm linh của người dân Bhutan thể hiện rõ nét nhất. Từ sáng sớm tinh mơ cho đến khi hoàng hôn buông xuống, dòng người già trẻ, lớn bé cầm trên tay những chuỗi hạt, miệng lẩm bẩm câu thần chú Om Mani Padme Hum, đi vòng quanh tháp tạo thành một dòng chảy đức tin bất tận. Đây chính là Đài tưởng niệm Quốc gia, nơi thờ phụng “Tâm thức Phật” và tưởng nhớ vị Vua Rồng thứ 3, người đã mở cánh cửa đưa Bhutan bước ra thế giới hiện đại.
Giấc Mơ Dang Dở Của Vị Vua Và Sự Ra Đời Của Chorten
Để hiểu được ý nghĩa sâu xa của National Memorial Chorten, chúng ta phải quay ngược lại lịch sử vào những năm giữa thế kỷ 20. Lúc bấy giờ, Bhutan vẫn là một quốc gia phong kiến khép kín, gần như tách biệt hoàn toàn với thế giới bên ngoài. Vua Jigme Dorji Wangchuck (Vua Rồng thứ 3) là người có tầm nhìn xa trông rộng. Ông hiểu rằng để tồn tại giữa hai cường quốc khổng lồ là Ấn Độ và Trung Quốc, Bhutan buộc phải thay đổi. Ông đã thực hiện hàng loạt cải cách táo bạo: xóa bỏ chế độ nông nô, thành lập Quốc hội, gia nhập Liên hợp quốc và bắt đầu xây dựng hệ thống đường xá, trường học, bệnh viện.
Bên cạnh khát vọng canh tân đất nước, Vua Jigme Dorji Wangchuck còn ấp ủ một ước nguyện tâm linh to lớn. Ông muốn xây dựng một Chorten (Bảo tháp) vĩ đại để đại diện cho “Tâm thức của Phật” (Mind of Buddha), nhằm mang lại hòa bình và sự thịnh vượng cho thế giới. Theo quan niệm Phật giáo Kim Cương Thừa, một Chorten không chỉ là nơi chứa xá lợi mà còn là một trạm phát sóng năng lượng tích cực, giúp tịnh hóa môi trường xung quanh. Tuy nhiên, bi kịch đã xảy ra khi nhà vua đột ngột băng hà vào năm 1972 tại Nairobi (Kenya) khi tuổi đời còn khá trẻ, để lại giấc mơ dang dở.
Để hoàn thành tâm nguyện của con trai và cũng để tạo nên một biểu tượng tưởng niệm xứng đáng với công lao to lớn của ông, Thái hậu Phuntsho Choden Wangchuck đã đứng ra chỉ đạo việc xây dựng công trình này. Năm 1974, National Memorial Chorten chính thức được khánh thành. Dù bên trong không chứa thi hài của nhà vua (theo tục lệ Bhutan, thi hài các vị vua được hỏa táng và tro cốt được rải ở nhiều nơi linh thiêng hoặc đúc thành tượng nhỏ), nhưng người dân vẫn coi đây là lăng mộ tinh thần, là nơi linh hồn của vị vua cách tân vẫn luôn hiện hữu để bảo hộ cho dân tộc.
Kiến Trúc Tây Tạng Độc Đáo Giữa Lòng Bhutan
Một điểm thú vị mà những du khách tinh ý sẽ nhận ra ngay: National Memorial Chorten mang phong cách kiến trúc rất khác biệt so với các Chorten truyền thống của Bhutan. Trong khi các bảo tháp Bhutan thường có dạng hình vuông với mái che kiểu cung điện (như Chendebji Chorten), thì công trình này lại được xây dựng theo phong cách Tây Tạng cổ điển, cụ thể là phong cách Jangchub Chorten (Tháp Giác Ngộ). Hình dáng của nó mô phỏng bát úp, tượng trưng cho sự hoàn hảo của vũ trụ và con đường dẫn đến giác ngộ.
Cấu trúc của Chorten bao gồm một đế vuông lớn tượng trưng cho đất, phần bầu tròn tượng trưng cho nước, phần tháp nhọn tượng trưng cho lửa, phần lọng che tượng trưng cho gió và trên cùng là biểu tượng mặt trời – mặt trăng tượng trưng cho không gian và trí tuệ. Toàn bộ công trình được quét vôi trắng muốt, làm nổi bật các chi tiết trang trí bằng vàng ròng rực rỡ. Đặc biệt, phần đỉnh tháp (spire) được mạ vàng chói lọi, được cho là điểm kết nối trực tiếp giữa trời và đất.
Bốn mặt của Chorten đều có cổng vào với những bậc thang dẫn lên, được trang trí bằng những bức chạm khắc gỗ tinh xảo hình các vị thần hộ pháp (Dharmapala) với vẻ mặt hung dữ để xua đuổi tà ma. Bao quanh chân tháp là những hàng trụ kinh luân (prayer wheels) bằng gỗ lớn. Người dân tin rằng mỗi khi xoay kinh luân này một vòng, công đức tạo ra sẽ tương đương với việc tụng đọc hàng triệu câu thần chú được chứa bên trong.
Bí Ẩn Bên Trong: Thế Giới Của Mật Tông Và Các Vị Thần Phẫn Nộ
Khác với vẻ ngoài thanh thoát và bình yên, không gian bên trong của National Memorial Chorten lại là một thế giới hoàn toàn khác, đầy bí ẩn và có phần “gây sốc” đối với những ai chưa quen với nghệ thuật Phật giáo Mật tông (Tantric Buddhism). Đây không phải là nơi thờ những bức tượng Phật Thích Ca mỉm cười hiền hậu như thường thấy, mà là nơi ngự trị của các Yidam (Bản tôn) và các vị thần phẫn nộ với hình thù kỳ dị, nhiều đầu, nhiều tay và đang trong tư thế chiến đấu hoặc giao hợp.
Tầng trệt của Chorten thờ các vị thần Phurba (Vajrakilaya) – những vị thần nắm giữ “dao găm kim cương” để tiêu diệt sự vô minh và cái tôi kiêu ngạo. Bốn gian thờ lớn ở bốn hướng chứa đầy những bức tượng và tranh vẽ mô tả các quy trình tu tập mật giáo phức tạp. Khi leo lên các tầng trên qua cầu thang gỗ hẹp và dốc, du khách sẽ bắt gặp những bức tượng Yab-Yum (Cha-Mẹ) mô tả sự giao hợp giữa nam thần và nữ thần. Trong triết lý Mật tông, đây tuyệt đối không phải là hình ảnh khiêu dâm, mà là biểu tượng tối cao của sự hợp nhất giữa Từ bi (đại diện bởi nam) và Trí tuệ (đại diện bởi nữ). Chỉ khi Từ bi và Trí tuệ hòa làm một, con người mới đạt được giác ngộ giải thoát.
Tầng trên cùng của Chorten có một sân thượng nhỏ, nơi du khách có thể bước ra ngoài để hít thở không khí trong lành và ngắm nhìn toàn cảnh thành phố Thimphu từ trên cao. Tại đây, bạn sẽ thấy sự tương phản thú vị giữa một bên là sự tĩnh lặng thiêng liêng của bảo tháp, và một bên là nhịp sống đô thị đang phát triển với những tòa nhà bê tông, sân vận động và những con đường rải nhựa.
Chorten – Nơi Gặp Gỡ Của Những Thế Hệ
Điều làm nên sức sống mãnh liệt cho National Memorial Chorten không phải là kiến trúc hay các bức tượng, mà chính là con người. Đây là nơi sinh hoạt cộng đồng sôi động nhất ở Thimphu, đặc biệt là dành cho người cao tuổi. Nếu như giới trẻ thường tụ tập ở các quán cà phê hay sân bắn cung, thì những người già lại chọn Chorten làm nơi gặp gỡ hàng ngày. Họ đến đây từ sáng sớm, mang theo cơm nắm và bình trà bơ, dành cả ngày để đi nhiễu quanh tháp (kora), xoay kinh luân và trò chuyện với những người bạn già.
Hình ảnh những cụ già trong bộ trang phục truyền thống Gho và Kira đã sờn màu, khuôn mặt khắc khổ in hằn dấu vết thời gian nhưng đôi mắt lại sáng ngời niềm tin, tay lần tràng hạt không ngơi nghỉ, là một trong những hình ảnh đẹp nhất và xúc động nhất về Bhutan. Đối với họ, việc đi vòng quanh Chorten không chỉ là để tích đức cho kiếp sau, mà còn là một cách để rèn luyện sức khỏe, tìm kiếm sự an ủi và kết nối với cộng đồng. Tiếng rì rầm đọc kinh hòa lẫn với tiếng chim bồ câu gù và tiếng chuông gió leng keng tạo nên một bản hòa tấu âm thanh đặc trưng, mang lại cảm giác bình an lạ thường.
Không chỉ người già, vào những ngày lễ lớn hoặc các kỳ thi quan trọng, học sinh và sinh viên cũng đến đây rất đông để cầu nguyện. Những nhân viên văn phòng tranh thủ giờ nghỉ trưa hay giờ tan tầm để ghé qua đi vài vòng Chorten trước khi về nhà. Có thể nói, công trình này giống như một “trạm sạc năng lượng” tinh thần cho cả thành phố, nơi mọi người tìm về để cân bằng lại tâm trí giữa những lo toan của cuộc sống thường nhật.
Biểu Tượng Của Sự Ổn Định Chính Trị
Nhìn dưới góc độ chính trị – xã hội mà Luna quan tâm, National Memorial Chorten đóng một vai trò cực kỳ quan trọng trong việc củng cố tính chính danh của Vương triều Wangchuck. Bằng cách xây dựng một công trình tôn giáo vĩ đại để tưởng nhớ Vua cha, Hoàng gia Bhutan đã khéo léo gắn kết hình ảnh của nhà Vua với hình ảnh của Phật pháp. Điều này nhắc nhở người dân rằng, sự bình yên và thịnh vượng mà họ đang hưởng ngày hôm nay là nhờ vào công đức của các vị Vua, những người được coi là hiện thân của các vị Bồ Tát.
Vị trí của Chorten cũng rất đắc địa. Nó nằm gần bệnh viện quốc gia và các cơ quan hành chính, nhưng lại mở cửa tự do cho tất cả mọi người, không phân biệt giàu nghèo, địa vị. Điều này thể hiện tính chất “dân chủ” và gần gũi của triều đại mới mà Vua Jigme Dorji Wangchuck đã dày công xây dựng. Nó là một không gian công cộng thực sự, nơi người dân cảm thấy mình thuộc về một cộng đồng chung, dưới sự che chở của Phật pháp và Hoàng gia.
Kinh Nghiệm Tham Quan Và Những Quy Tắc Cần Biết
National Memorial Chorten mở cửa từ sáng sớm đến tối muộn. Thời điểm đẹp nhất để tham quan là vào buổi sáng sớm khi nắng vừa lên, không khí trong lành và bạn có thể hòa mình vào dòng người đi lễ đông đúc để cảm nhận năng lượng sùng kính. Hoặc bạn có thể đến vào buổi chiều tà, khi ánh hoàng hôn nhuộm vàng ngọn tháp, tạo nên một khung cảnh huyền ảo và đàn chim bồ câu bay rợp trời.
Khi đến thăm Chorten, quy tắc quan trọng nhất là bạn phải đi nhiễu (circumambulate) theo chiều kim đồng hồ. Đây là quy tắc bất di bất dịch trong Phật giáo Tây Tạng và Bhutan, thể hiện sự tôn trọng đối với các bậc giác ngộ (giữ phía vai phải luôn hướng về phía tháp). Hãy bước đi chậm rãi, giữ tâm thanh tịnh và nếu có thể, hãy thử xoay những chiếc kinh luân lớn quanh chân tháp để cảm nhận sức nặng của đức tin.
Về trang phục, cũng như mọi địa điểm tôn giáo khác ở Bhutan, bạn cần ăn mặc lịch sự, kín đáo. Bên trong khuôn viên Chorten được phép chụp ảnh thoải mái, nhưng khi bước vào các gian thờ bên trong tháp, bạn nên hạn chế chụp ảnh hoặc tuân thủ các biển báo cấm để tôn trọng không gian linh thiêng. Đừng quên mang theo một ít tiền lẻ nếu bạn muốn dâng cúng đèn bơ (butter lamp) để cầu nguyện cho sức khỏe và bình an cho gia đình.
Kết Luận: Một Biểu Tượng Sống Động Của Hạnh Phúc
National Memorial Chorten không phải là một di tích ngủ yên trong quá khứ. Nó là một cơ thể sống, hít thở cùng nhịp đập của người dân Thimphu mỗi ngày. Đối với du khách, đây là nơi tuyệt vời nhất để quan sát và thấu hiểu đời sống tâm linh của người Bhutan, để thấy rằng Phật giáo không phải là một tôn giáo xa vời mà là hơi thở, là lối sống thấm đẫm trong từng hành động nhỏ nhất.
Đứng trước ngọn tháp vàng rực rỡ, nhìn dòng người đi trong thinh lặng, ta chợt hiểu ra rằng di sản lớn nhất mà Vua Jigme Dorji Wangchuck để lại không chỉ là những con đường hay trường học, mà là niềm tin vào sức mạnh của lòng từ bi và trí tuệ. Chorten này sẽ mãi là ngọn hải đăng soi đường, nhắc nhở thế hệ mai sau về cội nguồn và khát vọng hòa bình của một dân tộc nhỏ bé nhưng kiên cường trên dãy Himalaya. Một lần đặt chân đến đây, hòa mình vào dòng người đi kora, bạn sẽ thấy lòng mình nhẹ bẫng, và có lẽ, bạn sẽ tìm thấy một khoảnh khắc “giác ngộ” cho riêng mình giữa dòng đời hối hả.